محمد صادق على خان
78
مخازن التعليم ( فارسى )
او سفيد و زبونترين او سياه در سيوم سرد و در دوم تر و سياه او با يبوست و سفيد او مسكن تشنگى و حرارت و ملين طبع و بوداده او قابض و جهت تپهائ حاره و غليان خون و خشونت سينه و زبان و علل صفراوى و سرفه و ضماد او به آب دهن جهت دمل مجرب و ضماد كوبيدهء او كه با مثل او روغن گل و پوست خشخاش پخته باشند جهت اورام حاره و تسكين درد آن مجرب و مضعف عصب و مفسد اشتها و مصلح آن عسل و سكنجبين عسلى و بدلش در تبريد خرفه و در نضج تخم كتان و در سرفه و خشونت حلق و امثال آن بهدانه و قدر شربتش از دو درم تا ده درم و ده درم كوبيده او كشنده است بسفايج بيخيست مايل بسياهى باريك و گرهدار و از هر گره ريشهائ برآمده و اندرون آن سبز در دوم گرم و در اول خشك و گويند در اول گرم و در يبوست معتدل است و مسهل مره سودا و بلغم غليظ و محلل نفخ و قولنج و جهت جذام و علل سوداوى نافع و مفرح بالعرض از جهت دفع سودا و مطبوخ او با اصل السوس و انيسون جهت سرفه و ضيق النفس و مداومت مطبوخ او با عناب جهت سقوط بواسير بغايت مؤثر و چون سه مثقال او را جوشانيده با فلوس خيارشنبر و با ترنجبين بنوشند جهت رياح بواسير و درد معده مزمنه و صرع مجرب است و مضر سينه و گرده و مصلح آن پرسياوشان و بدلش جهت مواد سوداوى نصف وزنش افتيمون و ربع آن نمك هندى است و قدر شربت از جرم او تا سه درم و در مطبوخ تا شش درم است بسباسه به فارسى جاوترى و بزباز و بهندى جوترى نامند و آن پوست اندرون جوزبواست كه بر جوز چسپيده مىبود و بهترين او تندبو اشقر مايل بسرخى بهم پيچيده است در دوم گرم و خشك و گويند در اول گرم و در دوم خشك محلل رياح و مفتح سده و مفرح و مقوى معده و باه و جهت سلس البول و نفث الدم و درد سپرز آزموده و صعوط او جهت صرع و شقيقه مجرب و مصدع و مصلحش گلاب و گويند مضر جگر و مصلح او صمغ عربى است و بدلش جوزبوا و قدر شربتش تا سه درم بسد بتخفيف سين و به تشديد آن نيز لغت